Приветствую Вас Абитуриент • Регистрация • Вход • RSS
Воскресенье, 11.12.2016
Загрузка...
Главная » Работы » Курсовые на казахском » Экономика, макроэкономика, микроэкономика

ҚР-ғы кәсіпкерліктің негізгі ұйымдастыру формалары
Загрузка...
Жоспар
Кіріспе

Ι-Тарау. Кәсіпкерліктің мәні, және түрлері
1.1. Кәсіпкерліктің түсінігі және маңызы
1.2 Кәсіпкерліктің түрлері

II-Тарау. ҚР-ғы кәсіпкерліктің негізгі ұйымдастыру формалары
2.1 ҚР-ғы кәсіпкерліктің дамуының құқықты негізі және жолдары (бағыттары)

Қорытынды
Пайдаланылған әдебиеттер тізімі

Кіріспе.

Нарықты экономикаға өту меншікті заңды тану Қазақстанда кәсіпкерлікті жаңадан өмірге әкеліп,жандандырды. Жаңа бизнесті игеру оның қатысушыларынан жаңа професияны адамдарға жаңаша жақындасу, олардың қызметіне жаңаша араласуды қажет етеді.
Кәсіпкерлік барлық уақытта елдің иэкономикалық дамуының негізгі факторы болып табылады. Әсіресе бүгінде республика экономикасы қайта қүру ісіне, оның деңгейін көтеруге кәсіпкерліктің қай түрі болса да олардың қосар үлесінің қомақты екені белгілі. Сонымен қатар нарықтың өрлеп өркендеуі жеке кәсіпкерліктің қызметтеріне де айтарлықтай дәрежеде тәуелді болды.
Елбасының жыл сайынғы Қазақстан халқына жолдауында үсынылған және қоғамды одан әрі демократияландырып, осы маңызды экономикалық шешімдерді шешуге бағытталған бастамалары арасында оңтайлы экономикалық жағдайлар қалыптасып, кез келген түлғаның кез келген экономикалық түрғыда негізделген бастамасы өмір сүруге, жүзеге асыруға, адамдарға материалдық және рухани игіліктер әкелуге мүмкіндіктер пайда бола бастады. Басқаша айтсақ, қоғамда кәсіпкерлік рухты арттыру және жеке меншікті қорғау жөнінде үлкен жүмыстар жүргізіліп отыр.
Қазақстан кәсіпкерлерінің 2002 жылдың қыркүйек айында өткен форумында сөйлеген сөзінде Президент Н.Ә.Назарбаев: " Осы кезге дейін тіпті үғымдық аппарат түпкілікті талдау жасалмаған микро бизнес деп, шағын, орташа және ірі бизнес деп нені түсіну керектігінің нақпа-нақ анықтамасының жоқтығынан статистика саласы мен заңнамада проблемалар төбе көрсетуде",- деп атап көрсеткен болатын.
Республикамыздың тәуелсіздік алған жылдарының ішінде көптеген жүмыстар, түбегейлі өзгерістер, іс-қимылдар атқарылды. Егемендік бізге жаңа өмірмен, көптеген шешілмеген жоқ мәселелерді әкелді. Мысалы, тәуелсіз ел атанған кезде бізде дайын өнім өндіретін өндірістің өте аз болғаны өзіміөге мәлім. Сондықтан мемлекет тарапынан экономикамызды дамыту үшін және халықтың әлеуметтік деңгейін көтеру үшін аса маңызды шешімдер қабылдауға тура келді. Және де нарықты экономика жағдайында кәсіпкерлік механизм! түтынушылардың қажеттіліктерін тез әрі тиімді
қанағаттандыруға бейімделуі шарт. Сондықтан да ақша-тауар қатынасына негізделген нарықты жүйе кәсіпкерліктің дамуын талап етеді.

Ι-Тарау. Кәсіпкерліктің мәні, және түрлері

1.1 Кәсіпкерліктің түсінігі және маңызы

Кәсіпкерлік - меншік иесінің өзіндік және қарыз қүралдарын пайдалана отырып табыс табуға бағытталған тәуекелді инициативалы қызметі.
Шет елде де, біздің елде де кәсіпкерліктің жалпы қабылданган экономикалық теориясы әлі де жасалынбаған. Кәсіпкерлік функциясының даму теориясы "үшке бөлінеді".
Біріншісі- 18 ғасырда пайда болған, бүл кәсіпкердің тәуекелдікке баруына аса мән берумен байланысты.
Екіншісі- ғылыми негізінде кәсіпкерліктің негізгі ерекше қасиеті ретінде инновацияны қолданумен байланысты.
Үшіншісі- кәсіпкердің жекеленген ерекше сапалық қасиеттеріне (қоғамдық және экономикалық жағдайлардың өзгерісін сезу, шешім қабылдаудағы және таңдаудағы еріктілігі, басқа да басқарушылық қабілеттері) және бір қалыпты экономикалық жүйені реттеуші кәсіпорындағы рөліне ерекше көңіл бөледі.
Қазіргі уақытта теориялық зерттеулер тәуелсіз негізде, ерікті қызмет жүргізу әдісі ретіндегі кәсіпкерлікке ғана емес, соньщен қатар фирма ішілік кәсіпкерлікке немесе интрапренерствоға көңіл бөлуде. "Интрапренер" термині кейінірек "интеркапитал" терминін енгізген американдық зерттеуші ең алғаш қолданған.
Интрапренерствоның пайда болуы көптеген ірі өндірістік қүрылымдардың өндірісті үйымдастыру кәсіпкерлігіне көшумен байланысты. Кәсіпкерлік міндетті творчестволық еріктің болуын жорамалдаса, онда өндірістік қүрылымның толық мәнді болімшесі интеркапиталдың, яғни фирма ішілік кәсіпкерлік негізінде жатқан идеяларды іске асыруға қажетті капиталдың болуын білдіреді.
Кәсіпкерлік экономикалық көрініс ретінде нарықтың экономикалық
( сұраныс пен ұсыныс , бәсекелестік ,құн , т/б) экономикалық заңдар мен тауарлы өндірістің айналымның барлау құралдары ретінде кәсіпкердің басқа шаруашылық субъектілері мен қатыстардың тауарлы мінездемесі .
Кәсіпкерлік- инновациялы кәсіпкерлік идеяға, жауапкершілікке, ерікті инициативаға негізделген экономикалық белсенділіктің ерекше түрі. экономикалық белсенділік индивидтің қоғамдық өндіріске қатысу түрін және өзі мен жанүясының өмірін қамтамасыз етуге қаражат алу тәсілін білдіреді. Индивидтің бүндай қоғамдық өндіріске қатысуы қоғамдық функционалдық міндет немесе оның комбинациясы болып табылады. Бүл кезде ол өзіне үнемі табыс әкелетін кез келген объектінің, мүмкіндіктің иесі болса, өзінің еңбегін
сатушы жалдамалы жүмысшы болса, индивидуалды өндіруші, мемлекеттік немесе жергілікті қызметкер болып табылса.
Кәсіпкерлік белсенділіктің негізгі субъектісі кәсіпкер болып табылады. Бірақ кәсіпкер негізгі контрагент ретінде түтынушымен, сонымен қатар түрлі жағдайларда көмекші немесе қарсылас ретінде болатын мемлекетпен байланыста болуы керек. Тұтынушы да мемлекет те жалдамалы жұмысшы мен бизнестегі серігі сияқты кәсіпкерлік белсенділіктің субъектілері категориясына жатады.
Алдыменен батыс елдерінің кәсіпкерліктің маңызын анықтау жолдары туралы айтайық. Мысалы, американ ғалымдарының түсінігінше кәсіпкерлікол- батыл, қиын да мәнді жобаларды іске асыру қызхметінің түрі Кәсіпкерлік- азаматтардың өз тәуекелділіктерімен және өз жауапкершілігімен атқаратын тәуекелді істері. Кәсіпкерлік- жаңа бір нәрсе ойлап табу және қолда барды жақсартуға үмтылысымен дәріптеледі. Ол " динализм", "инициатива", "батылдық" сияқты түсініктермен өте тығыз байланысты қоғамда көптеген қызықты идеяларды шындыққа айналдыратын Іюгенциалға жол ашады.
Батыс елдерінде осы заманғы кәсіпкерлік ерекше, новаторлық, антибюрократиялық шаруашылық ету стилі ретінде сипатталады, өйткені ол әрқашан жаңа мүмкіндіктердііздестіру, инновацияларға үйрену, қызықтыра және алға қойған мақсаттарды шешуде түрлі ресурс көздерін пайдалана білу негізінде жасалады. Біздіңше мұндай шешім біздің еліміздегі кәсіпкерліктің дамуында маңызды орын алады. Бірақ, кәсіпкер өз ісін ашып, оны дамытуда ресурс көздерін іздестіруі заңды түрде болуын айта кеткен жөн.
Американ ғалымы Р.С. Ронстадтың пайымдауынша, кәсіпкерлік- ол байлықты өсірудің дамымалы үрдісі. Байлық өз қаражатымен, мүлкімен, карьерасымен тәуекелдікке баратын, өз ісін ашуда уақыт аямайтын, түтынушыларға жаңа қызмет пен тауар үсынатын адамдармен жасалады. Бұл тауар немесе қызмет міндетті түрде жаңа, бастысы кәсіпкер керегінше күш-жігер, қаражат жүмсап, ол тауарға жаңа сапа беріп оның қүндылығын көтеруі керек . Өз кезектерінде американ ғалымдары Р.Хизрич пен М.Питерс кәсіпкерліктің бар типін қамтитын ең кең анықтама береді: Кәсіпкерлік- ол бағалы қасиеті бар жаңа бір нәрсені жасау процесі: ол өзіне қаржылық, моралдік және әлеуметтік жауапкершілікті алып, күш пен уақыт сиымды
процесс, көздеген мақсат орындалған жағдайда өзіндік қанағаттандырушылық пен ақшалай табыс әкелетінпроцесс. Авторлар ары былай жалғастырады: " Өз ісін бастауды шешкен адам өмірі, үміт пен реніш, қажымас қайрат пен еңбексүйгіштік қасиеті бар".
Бүдан былай көптеген экономист ғалымдар көптеген әдебиеттерде түрлі анықтамалар беріп, оның қүрылыстары мен қасиеттерін зерттеуде.
Біздіңше "кәсіпкерлік"- ол шаруашылық етуші субъектілердің бюджеттер алдында қаржылық міндеттерді өтеу мен жекеменшік істің өзіндік дамуын қанағаттандыру үшін түрлі қызмет аясында еркін экономикалық шаруашылық егу, нарықтық қатынас субъектілерімен қоғамның нақты тұтынушыларының сүраныстарын тауармен қанағаттандыру және пайда алу мақсатындағы іс-әрекеттер.
Кәсіпкерлік- ол кәсіпорын иеленушілердің инновациялық мінез-қүлқына негізделген, жаңа идеяларды табу және қолдану, оларды нақты кәсіпкерлік жобаларға сіңіруге шаруашылық етудің принциптерінің жаңа түрі, Бүл негізінен тәуекелдік іс, бірақ тәуекел етпеген адам ірі жетістіктерге жете алмайды ғой. Кәсіпкер өз ісін ашпай түрып, өзинтуициясына беріліп, бәсеке нарығын өте жақсы игеріп, нақты есептеулер жүргізуі керек.

1.2.Кәсіпкерліктің түрлері

Кәсіпкерлік қызметті әр түрлі міндеттемелері мен белгілері бойынша сыныптауға болады, бірақ теория мен практикада келесі белгілері бойынша классификациясы қалыптасқан: меншік формасы бойынша, заңдылығы, аймақ көлемі, түрлі аймақтарға таралуы, құрушылар қүрамы, айналым көлемі, персонал саны, табыстылық деңгейі мен осу қарқыны, жаңалықтарды пайдалану деңгейі және т.б.
Меншік формасына келетін болсақ нарықтық экономикада кәсіпкерлік негізінен 2 формада:
-мемлекеттік;
-жеке меншік формаларында дамып келеді. Жеке меншік:
-индивидуалды;
-коллективті формаларда көрініс табады.
Заңдылық белгілері бойынша кәсіпкерлік:
-заңды;
-заңсыз;
-алдамшы кәсіпкерлік болып бөлінеді.
Алғашқы түрлері бойынша біздің түсінігіміз бар, ал алдамшы кәсіпкерлікке анықтама беріп кетейік. Бүл кәсіпкерлік түрі азаматтарға, үйымдарға, мемлекетке залалын тигізетін, кәсіпкерлік және банктік қызметпен айналысу мақсаты жоқ, мақсаты: несие алу, салықтан босатылу, басқа да мүліктік пайда алуды және заңсыз қызмет түрін жасыру үшін қүрылған коммерциялық үйым.
Қызметінің түрлі аймақтарға таралуы бойынша:
-жергілікті;
-үлттық;
-халықаралық;
-әлемдік;
-аймақтық болып бөлінеді.
Қүрылтайшылар қүрамы бойынша:
-әйелдер;
-жасөспірімдер кәсіпкерлігі болып бөлінеді.
Көптеген елдерде әйелдер және жасөспірімдер кәсіпкерлігінің дамуына қолдау көрсетумен айналысатын ассоциациялар қызмет етуде. Мысалы, Ресейде Ресей кәсіпкер әйелдер ассоциациясы құрылған.
Даму қарқыны мен табыстылық деңгейі және түсімділігі бойынша кәсіпкерлік ұйымдарды:
-қарқынды өспелі;
-даму қарқыны бәсең;
-жоғары табысты;
-рентабелділігі төмен үйьшдар деп жіктейміз.
Өзінің қызметінде инновацияларды, жаңалықтарды, жаңа технологияларды, жаңа тауарларды өндіру мүмкіншіліктерін әрдайым іздестіру, жүмыстарды атқару, қызмет көрсету, жаңа өткізу нарықтарын жаулау, өндіріс факторларын жаңадан комбинирлеу негізінде жаңа сүраныс пен үсыныстың қалыптасуы прогрессивті маркетингтің инновациялық менеджментін қолдануда кәсіпкерлік қызмет шығармашылық-іздестірушілік, өнімді белгілі әдістер мен белгілі еңбек өнімдерін ұдайы өндіруге бағытталған және т.б. болады.
Өз ісінің құрылтайшылар көлеміне байланысты
-жеке кәсіпкерлік .
-колективті кәсіпкер болып бөлінеді .
Жалпы персоналдық тізімі, жарғылық капиталдағы басқа да субъектілер үлесі бойынша: шағын кәсіпкерлік. Егер кәсіпкерлер ұйымды құруда Қазақстандық құрылтайшылармен бірге шетелдік құрылтайшылар болса, ондай кәсіпкерлік "біріккен" деп аталадыі
Құру механизміне, құрылтайшылар санына, қызмет ету және басқару процесіне байланысты: жай және күрделі кәсіпкерлік үйымдар деп аталады.
Коммерциялық кәсіпкерліктің қызмет алаңы болып тауарлы биржалар және сауда үйымдар деп аталады .
Тауарлы биржа-бүл сатып алушымен үлгілермен ертеректе жасалған тауардың минималды партияларын алдын ала тексермейтін көтерме тауарлы нарықтың көп түрлілігі. Тауарлы биржада коммерциялық делдалдар мен олардың қызметкерлері бірлесіп келісілген ережелер бойынша сауда операцияларын жүргізу үшін өз еріктерімен бірлеседі.
Бүл биржаның мақсаты- еркін бәсекелестіктің басқару механизмін қүру және оның көмегімен сүраныс пен үсыныстың өзгеруі есебінен нақты нарықтық бағаларды анықтау. Тауарлы биржа- стандарттармен сатылатын
жалпы алмастырушы тауарлардың түрақты қызмет атқарып отыратын көтерме нарықтың едәуір жетілген формасы.
Тауарлы биржалар келесі функцияларды орындайды:
-сауда келісімдерін жасауға делдалдық қызмет көрсету;
-тауарлы сауданы, сауда операцияларын реттеу және сауда дауларын шешу;
-бағаға әсер ететін факторлар, бағалар жағдайы туралы мәліметтер жинау;
Тауарлы биржалар ашық және жабық болуы мүмкін. Жабық биржадағы саудаға тек брокерлер- сатушы мен сатып алушы ортасына түсетін биржалық делдалдар қатыса алады, ал ашық биржадағы саудаға барлық азаматтар қатыса алады.
Кәсіпкерлік қызметтің ерекше түрі болып қаржылық кәсіпкерлік табылады. Оның қызмет аясы- айналым, баға алмасулар. Қаржылық қызмет өндірістік және коммерциялық, сонымен қатар жеке де болуы мүмкін .
Қаржылық кәсіпкерліктің негізгі қызмет алаңы болып коммерциялық банктер мен қор биржалары табылады.
Коммерциялық банктер- бүл коммерциялық үйымдарды төлемді негізде несиелейтін, ақшалай салымдарды қабылдаған және де басқа есепті операцияларды клиенттер тапсырмасымен орындайтын акционерлік типтегі қүрылым. Коммерциялық банктің табыс көзіне депозиттік және қарыз қүралдарының пайыздық ставкаларының айырмасынан түскен түсім жатады.
Коммерциялық банк операциялары 3 топқа бөлінеді:
-пассивті;
-активті;
-коммиссиялы-делдалдық;
Қор биржасы- капитал мобилділігінің жоғарлауына әсер етіп, активтердің нақты қүнын шығаруға септесетін ылғи қызмет атқарып тұратын, үйымдасқан-әрленген бағалы қағаздар нарығы түсіндіріледі. Қор биржасының қызмет ету принцип! үсыныс пен сүранысты оперативті реттеуге негізделген.
Қор нарығында бағалы қағаз катировкасы жүргізіледі. Олар биржадан өтетін барлық бағалы қағаздар үшін сатып алушылар мен сатушылар биржаларының бағамдары бойынша әрдайым арнайы мамандармен бағаланып отырады. Ағымдаға бағамдар әрдайым арнайы формулалар
бойынша есептеліп, биржалық белсенділік индексін алуға негіз болып, сол уақытта белгілі акцияларды сатып алуға болатындығын корсегеді.
Сондай-ақ айта кететін бір жайт мемлекеттік-монополистік капитализм жағдайында бағалы қағаздарды сатуда биржа рөлі біршама төмендеді. Мүның басты себебі бағалы қағаздарды сатудың үлкен үлесін өздеріне шоғырландырған мықты несие-қаржылық институттардың қүрылуы болды. Бағалы қағаздарды сатуда мемлекеттік облигациялар-ң ұлғаюы да әсер етті.
"Консультант" сөзі латынның "кеңес беруші" дегенінен шыққан. Бұл сөз белгілі бір салада өз мамандығы бойынша сауалдарға кеңес беруші маман екенін түсіндіреді. Шетелдік практикада басқару сұрақтарына коммерциялық ақылы кеңес беру "консалтинг" деп аталады.
Нарықты экономикалы өнеркәсібі дамыған елдерде консул ыациялық қызмет формасындағы интелектуалды капиталға салымдар жаңа жабдықтар мен озық технологияға салымдарға қарағанда тиімдірек деп есептелінеді.
Консалтінгтік қызметтер ауызша бірлік кеңестер формасында болуы мүмкін. Бірақ олар жиі-жиі консалтингтік жобалар түрінде үсынылып, келесі негізгі этаптардан түрады:
-проблеманың анықталуы;
-жобаның шешімдерін дайындау;
-жобаның жүзеге асырылуы;
Қорытынды этап жоба көлеміне тәуелді, бірнеше айға созылуы мүмкін. Кеңес беру әдістері әр түрлі болуы мүмкін, неғүрлым кең қолданылатын 3 түрі бар:
-эксперттік;
-үрдістік;
-баулашы;
Экспертік кеңес беруші- консалтингтің неғүрлым белсенді емес формасы. Мүнда кеңес беруші өзі диагностика жасап, шешімдерді дайындап оларды ендіру туралы түсінік береді, ал клиент кеңес берушіні қажетті ақпараттармен қамтамасыз етеді.
Үрдісті кеңес беруде- кеңес беруші фирма мамандары жобаның дайындалуының барлық кезеңдерінде клиентпен озара белсенді қызмет атқарады. Оган өз идеяларын айтуга мүмкіндік береді.
Баулушу кеңес беруде мамандардың басты мақсаты идеялардың тууына, шешімдердің табылуына қолайлы жағдай дайындау арқылы барлық . теоретикалық және практикалық ақпараттарды үсынады.
Өндірістік кәсіпкерлікті кәсіпкерліктің жетекші түрі деп айтуға болады. Мүнда өнім, тауар, жүмыстар, қызметтер, белгілі рухани қүндылықтар жасалады.Бірақ нақ осы қызмет аясы нарықтық экономикаға өтуде: шаруашылық байланыстар-ң құлауы, материалды-техникалық жабдықтардың бүзылуы, өнім өткізудің күрт төмендеуі, кәсіпорынның қаржылық жағдайының нашарлауы секілді негативті өзгерістерді бастан өткерді.
Өндірістік қызметпен айналысқысы келген әр кәсіпкер ең алдымен қандай тауар өндіруді және қандай қызмет түрін көрсеткісі келетінін анықтап алуы тиіс. Содан соң бүл кәсіпкер маркетингтік зерттеугу кошеді. Тауарға сүранысты анықтау үшін ол тікелей түтынушылырмен, тауарды сатып алушылармен, когерме және бөлшек сауда үйымдарымен байланысқа түседі. Бүл келіссөздерің формальді аяқталуы болып кәсіпкермен келешек тауар сатып алушы арасында жасалған келісім шарт табылады. Мұндай келісім шарт кәсіпкерлік тәуекелділікті минимумдауға септеседі.
Өндірістік кәсіпкерліктің келесі сатысы өндіріс факторларын жалға алу немесе иемдену. Өндіріс факторлары қатарына: өндірістік қорлар, жүмысшы күші, ақпарат және т.б. жатады. Өндірістік қорлар өз кезегінде негізгі және айналым қорларына бөлінеді.
Негізгі өндіріс қорларына: қүрылыс, ғимараттар, машиналар мен жабдықтар, өлшеуіш жіне реттеу қүралдары, өндірістік инвентарь және басқада негізгі қорлар.
Өндірістік айналым қорларын шикізаттар, негізгі және көмекші материалдар, жанармай және энергетика ресурстары, күны аз тез тозатын қүралдар және ремонтқа қажетті бөлшектер қүрайды.
Қаржы қүралдарына және оның есебі кәсіпкерлік істі жүзеге асыру ақшалай шығындармен байланысты өндірістік кәсіпкерлік қызметте ақшаға жалпы қажеттілікті мынандай формуламен есептеуге болады:
Акг= Аж+Ам+Ажқ+Аа+Ақк, мүндағы: Аж-жалдамалы жүмысшыларга төленетін еңбек ақы. Ам-шикізат, материал, жабдықтаушы онімдер және т.с.с. кететін ақша.
Ажқ-жұмыс құралдарын сатып алу, қолдануға жұмсалатын ақша.
Аа-керекті ақпараттарға жұмсалатын ақша.
Ақк-ұйымдар мен тұлғалардың көрсеткен қызметін төлеуге кеткен ақша.
Өндірістік қызмет нәтижелілігі. Кәсіпкердің өндірістік қызметінің нәтижесі оның өндірген өнімін өткізуді, қажетті жұмыстар мен қызмет көрсегу арқылы тапқан белгілі бір түсім және ақша сомасын иеленуі. Ақшалай табыс пен өндіріс шығындарының айырмасын құрайды.
Пайданы жалпы табыс пен газа табысқа бөледі. Жалпы табыс- барлық өндіріс шығындарын өтеп, алымдарды, айыппұлдарды шегергенге тең және өндірістік уәсіпкерлік қызмет қорытындысы.

II-Тарау. ҚР-ғы кәсіпкерліктің негізгі ұйымдастыру формалары

Кәсіпкерлік қызметтің ұйымдастырылу формасы кәсіпрорындағы серіктестер арасындағы ішкі қарым-қатынасты, мемлекеттік органдармен қатынасты және басқа кәсіпорындармен қарым-қатынасты енгізген нақты нормалар жүйесі.
Кәсіпкерліктің ұйымдастырылу-құқықтық формасын таңдау көптеген
факторларға тәуеді: өзіндік капиталдың болуы не оны тарту мүмкіншілігінің
болуы, кәсіпкерлік қызметтің сипаты мен көлемі, кәсіпкерлік жобаны іске
асыру мерзімі, жеке тәжірибесі және нарық жағдайында кәсіпкердің
ұйымдасгырушылық әрекеті, сонымен қатар басқа кәсігюрындардан
ерекшелігі. Ұйымдастыру-құқықтық формасын таңдау кәсіпкерлік жобаны іске асыру мүмкіншілігін қамтамасыз ету керек.
Ең бірінші кәсіпорын меншік түріне байланысты: қоғамдық және жеке болып бөлінеді.
Қоғамдық: мемлекеттік және муниципалды кәсіпорын болып бөлінеді. Олардың жиынтығы экономиканың қоғамдық секторын қүрайды.
Муниципалды: жеке меншік, серіктестік, акционерлік қоғам, аралас кәсіпорын, кооператив болып бөлінеді. Бұлар экономиканың жеке меншік секторын қүрайды.
экономиканың жеке меншік секторындаға кәсіпорын оның иесінің санына байланысты бөлінеді. Олар жауапкершілігі шектелген және шектелмеген болады.
Шектелген жауапкешілік кәсіпорынға қорын салғантұлға кәсіпорын міндеттемесі бойынша өз салымының шегінде ғана жауапкершілік алатындығын білдіреді.
Шектелмеген жауапкершілік кәсіпорынга қорын салған түлга кәсіпорын міндеттемесімен бірге өзінің бар мүлкімен жауапкершілікте болатындыгын білдіреді.
Жеке меншік сектордагы кәсіпорындардың үйымдастырылу формалары коп.
Жеке кәсіпорын азаматтардың жеке меншігіне негізделген. Оның иесі барлық табысты алушы және шаруашылық қызмет нәтижесіндегі барлық тәуекелділікті көтеруші бір жанұя немесе бір тұлга болып табылады.
Артықшылығы: табыфсты бөлу мәселесі туындамайды, салық салу жүйесі жай және салықтық жеңілдіктер болуы мүмкін.
Кемшілігі: алғашқы капитал көлемінің аздығы, банктік несие алудағы қиыншылықтар, үлкен іс бастау қиын.
Толық серіктестік мүшелерінің үлестік, пайлық меншігіне негізделген, заңдық тұлға болмайды. Серіктестіктің барлық мүшелері шаруашылық қызмет нәтижесінде өзінің бар жеке мүлкімен толық жауапкершілікте болады. Серіктестіктегі қаржылық жыл нәтижесінде алынған пай да, жарғылық қордағы салымдарына сәйкес құрылтайшылар арасында бөлінеді.
Артықшылығы: қысқа мерзімде белгілі қорды шоғырладыру мүмкіндігі,
салық салу бағытының икемділігі, экономиканың түрлі саласыпа салым
салуда әртараптандыруды қолдану.
Кемшілігі: серіктестің құрылтайшылары арасында пайдапы бөлу қиындығы, салық салуда жеңілдіктердің жоқтығы.
Аралас серіктестік те үлестік меншіккенегізделген. Аралас серіктестік заңды тұлға болып табылады. Оның мүшелері өздерінің салым қорларының шегінде ғана жауапкершілікте болады.
Жауапкершілігі шектелген серіктестік- бұның жарғылық қоры тек құрылтайшылардың салымдары есебінен қүралады. Әр қатысушы өз салымының шегінде ғана өз міндеттемесіне жауап береді. Құрылтайшылардың салымы оның пайын құрайды, жарғылық капиталдағы пайда үлесі қатысушының пайдадағы үлесіп айқындайды.
Негізгі ерекшелігі құрылтайшылардың өз пайын ашық парықта сатуда тыйым салынады.
Ашық акционерлік қоғам- бұл кәсіпорынның қаржылық қоры акция шығару және сату арқылы көптеген қатысушылардың қорын біріктіру жолымен қүрылады. Акциялардың иелері заңды түшғалар- мемлекет, кәсіпорын, ұйымдармен қатар жеке азаматтар да бола алады.
Акционерлердің кәсіпорын шығындары және міндеттемелер бойынша қаржы-экономикалық жауапкершілігі олардың қоғамдық капиталға салған салымдарымен шектеледі.
Акционерлік қоғамның қызметінің сипаттамасы мен бағыты әр гүрлі болуы мүмкін, жалпы мақсаты- пайда алу болып табылады.
Біріккен кәсіпорын- кәсіпорындардың келісімге негізделген ерікті бірігуі. Олар: ассоциация, концерн, одақ формаларында болады.
Артықшылығы: қауіптің және қаржылық шығын көлемінің азаюы, шикізат көздерін немесе өндірісьік базанысатып алу, өндіріс шығындарын азайту.
Кемшілігі: бюрократиялық төбе топтың пайда болуы, икемділікті жоғалту, ішкі қүрылымның қайшылығы.
Еңбек коллективінің мүлікті жалға беру және сатып алу негізінде қүрылган кәсігюрын. Бұл кәсіпорын бүрын мемлекеттік болған, содан соң жоғары тұрған басқару органдарымен жал туралы келісім жасап, жал төлемін төлеп және өзіндік пайдасын қорландырады. Қазіргі кезде бұндай кәсіпорын мемлекеттен мүлкін сатып алуға және серіктестік немесе акционерлік қоғам қүруға ерікті.
Нарықтық қатынасқа өту жағдайында кәсіпкерліктің кооперативтік түрі болады. Кооператив- бүл түлғалардың бірлескен өндіріс және тауар өткізу, сатып алу және тауар немесе қызметті тұтыну, қүрылыс және түрғын үйлерді пайдалану мақсатында бірігіуі.
Кәсіпкерліктің бүл хүрінің кемшілігі кооператив мүшелерінің міндеггеме бойынша шекгелмеген жауапкершілігх болып табылады.
Жауапкершілікті шектеуге үмтылу бірлестікке кіретіндердің экономикалық қауіпсіздігіне кепілдік беретін кәсіпкерлер бірлестігін қүруға алып келеді. Бүл корпорация болып табылады. Корпорация- пайда табу мақсатында кәсіпкерлердің нақты шаруашылық қызмет жүргізу үшін меншік капиталдарын бір үлкен капиталға жинақтау жолымен бірігуі. Кәсіпкерлікті жүргізудің корпоративтік формасы екі түрде жүзеге асырылады: жауапкершілігі шектелген серіктестік және акционерлік қоғам. Негізінде бұл екеуі де акционерлік қоғам ретінде болады, ал айырмашылығы ЖШС кәсіпорын акцияларын шығаруға және сатуға қүқығы жоқ, ал акционерлік қоғам болса міндетті түрде акция шығарады, ол акциялар ерікті түрде сатылады және сатып алынады.
Кәсіпкерліктің тағы бір түрі холдинг болып табылады.Ол күрделі үйымдастырушылық қүрылымы бар алуан түрлі акционерлік қоғам сияқты болады. Холдинг бақылау, басқару, қаржы-несиелік және басқа
функцияларды жүзеге асыруды мақсат етіп қояды. Басты холдингтік компания рөлінде ылғи да инвестициялық фонд болады.
Кәсіпорындардың негізгі ұйымдастырушылық-құқықтық формалары осындай.
Экономика тек аз инициативаға негізделе алмайды. Қазіргі өндірістің толағай масштабы шағын бизнестің дамуына, көтерілуіне ықпал жасайтын үлкен көлемді кәсіпкерліктің барлығымен шарттастырылған.
Үлкен кәсіпорындардың шағын кәсіпорындармен салыстырғанда
кәсіпкерлік жетістікке жетуге көп мүмкіндігі бар, өйткені олардың көптеген
артықшылығы бар.
Ол артықшылықтар мынылар: капиталдың көп шоғырлануы, қымбат тұратын жоғары өнімділікті жаңа құрал-жабдықтардың қолдану мүмкіндігі, кең көлемді маркетингтік зерттеу жүргізу, персоналдардың квалификация деңгейінкөтеру, ішкі мамандану мен қауымдасуды қолдану, қүрал-жабдықтың жүктемесін арттыру. Бұнда кәсіпкерлік ғылыми негізге қойылған, бүл бағытта кең көлемді жұмыс өріс алған.

2.1 ҚР-ғы кәсіпкерліктің дамуының құқықты негізі және
жолдары (бағыттары)

Қазақстандағы экономикалық реформаның жетістіктерінің бірі шағын бизнестің қүрылуы мен дамуы. Кәсіпкерліктің қазіргі нарықтық жүйені қүрастырушы бөлігі және нарықтық механизмінің қүрылуының басты қүрылғысы болып табылатындығын бүгінде қоғам мойындаған тәрізді. Бүл жаңа жүмыс орнын қүруға, нарықты тауарға және қызметке толтыруға, бәсекелестік ортаны қүруға, қоғамда орта класты қүруға негізделген экономикалық және әлеуметтік қызметтердің кең көлемділігімен түсіндіріледі.
Әлемдік практика көрсеткендей шағын бизнес мемлекет дамуына үлкен роль қосады және қазіргі экономикада өз орнын алады. Бірақ кәсіпкерліктің кең көлемде дамуы мемлекет жағынан барлық - мемлекеттік, аумақтық, жергілікті деңгейде әр жақты және белгілі қолдау көрсетуді қажет етеді. Бүл әсіресе Қазақстан үшін өте қажет. Жалпы экономикалық қүлдырау жағдайында әйелдер мен жасөспірімдер арасында Жүмыссыздықтың өсуі, халықтың өмір сүру деңгейінің төмендеуі, кең көлемді маркетингтік зерттеу жүргізу, персоналдық мамандық деңгейін көтеру, ішкі көшірмелеу және мамандануды қолдану өте қажетті мәселелер болып табылады. Бүл жерде кәсіпкерлік ғылыми негізге қойылған, осы бағытта кең көлемде жүмыс жасауда, бүл жағдайдан тек қана көпшаралы және икемді мемлекеттік қолдаудың арқасында ғана шығуға болады.
Шағын кәсіпорындар басқару сферасында байланыстың қарапайымдылығы және нарықтық өзгерісіне жайлы және шапшаң әсер етуіне байланысты көптеген жетістіктері бар. Сонымен қатар олар Қазақстанда көптеген нақты қиыншылықтарға кездесуде:
- негізгі капиталдың жоқ немесе жетіспеушілігі;
- бюрократия, коррупция;
- қылмыстық қүрылымның қысымы;
- мемлекеттік қолдаудың , білім беру сұрақтарындағы нарықтылықтың жоқтығы.
Сондықтан жеке кәсіпкерлікке мемлекет тарапынан көмек қажет.
Экономика және сауда Министерствосының мәліметі бойынша 2003 жылы Қазақстанда 117 348 шағын кәсіпкерлік тіркелген. Жұмыс істеушілерінің саны 46 670. Тіркеу мәліметі бойынша өнеркәсіпте-11,6 %; ауыл шаруашылығында-30,4 %; қүрылыста-8,9 %; саудада- 16,3%; жалпы коммерциялық қызметпен-9,7 % кәсіпорын айналысады. Аймақ бойынша шағын кәсіпорындардың көбісі Алматы қаласында-27 817 (23,7 пайызы), Шығыс Қазақстан облысында-13 517 (11,5 пайызы), Ақмола облысында-7941 (6,8 пайызы), Қарағанды облысында-8 575 (7,3 пайызы), Алматы облысында-2 891 (2,5 пайызы) орналасқан.
Статистикалық мәліметтерді талдау, сонымен қатар басқа да материалдарды зерттеу Қазақстанда шағын және орта бизнестің дамуына кедергі келтіретін мәселелердің бар және белгілі екенін көрсетті.
Ғалымдардың негізгі тапсырмасы оларды жоюдың комплексті шараларын жасау. Бұл жерде мемлекеттік орындаушы үкімет органдары қажетті роль атқарады.
Тәжірибеден белгілі, шағын бизнестің дамуына қатысты тиімді шешімдер қабылдау үшін мемлекет органдарына уақытылы және нақты ақпарат жетіспейді. 1995 жылға дейін қарастырып отырған істің жағдайын көрсететін кварталдық статистикалық есеп болды, содан кейін алғашында жарты жылдық еспке, кейіннен жылдық есеп жүйесіне этап бойынша көшу басталды. Қазіргі кезде
осымен байланысты Қазақстанда шағын кәсіпкерліктің дамуы, қүрылуы және оған қажетті мемлекеттік қолдау көрсетуді объективті түрде айқындайтын статистикалық есепті үйымдастыру проблемасы өте қатты.
Шағын және орта бизнесті қолдауға арналған ҚР Президентінің "ҚР-ғы шағын кәсіпкерліктің дамуын" белсендіру және мемлекеттік қолдау шараларын жақсарту және "ҚР-ғы шағын кәсіпкерлікті дамыту және қолдауға арналған аймақтық бағдарламаларды жетілдіру туралы" заңдары қабылданды. 1997жылы 19-маусымда Парламент "Шағын кәсіпкерлікті мемлекеттік қолдау туралы", "ҚР-сының кейбір заңды актілеріне өзгерістер мен толықтырулар енгізу", "Индивидуалды кәсіпкерлік туралы" деген заңдар енгізілді.
Шағын кәсіпорынды қаржыландыру мәселесі өте шиеленіскен. Шағын бизнеске өзіндік қорлар жетпейді, біздің банктердің оларға несие бергілері келмейді, ал мысалға, халықаралық қарыз алу негізделген сауатты бизнес-жоспар ұсынылуы қажет. Бүның өзі де қарыз алуға үнемі кепілдік болмайды. Сондықтан бүл мәселені шешуге келесі жағдайлар үсынылады: кәсіпорынның уақытша бос қорын шоғырландыратын қарама-қарсы несиелеу үйымы немесе консорциумын, яғни шағын бизнесті қаржыландыру фондын құру.
Орнында көмек көрсетуге арналған ҚР- сы реформасы және стратегиялық жоспарлау агентствасы жанынан шағын бизнесті қолдау департамент! үйымдастырылған.
ҚР Президентінің " Шағын кәсіпкерлікті дамуын белсендіру және мемлекеттік қолдауды күшейту шаралары туралы " жарғысы республика аумағындағы кәсіпорындарға, әсіресе өндірістік сферадағы, сонымен қатар жеке және жанүялық қожалықтарға жағымды режим жасауға арналған. Бүл жарғы мемлекеттік органдардың алдына қажетті тапсырмалары бар саяси мәселелерді қояды, ал мазмүны мен маңыздылығы жағынан шағын кәсіпкерлікті дамытуға арналған мемлекеттік бағдарламалы қүжат болып табылады.
Қазақстандағы шағын орта кәсіпорындар көптеген қиыншылықтармен кездеседі.
-кредитке қол жетпестік, яғни банк тағайындаған пайыз мөлшелемесі мен инфляция деңгейі арасындағы үлкен айырмашылық;
-нормативті базадағы түрақсыздық (мыс, салық салу саласында);
-өнімге сүраныстың аздығы;
-сатылар қызметі арасындағы келіспеушілік;
-кәсіпорынның ішкі үйымдасхыру мәселелері;
Көптеген кәсіпорындарға табысты стратегиялық қызметті анықхауға мүмкіндік жетпейді. Сол себепті көптеген шағын кәсіпорындарда жауапкершілікхі және еңбекті дүрыс бөлмеу, серіктермен және бәсекелесхермен қарым-қатынаста жүмысшылардың кәсіби дайындығының жехкіліксіздігі орын алуда. Көп жағдайда шағын және орта бизнес кәсіпорындары басқа да шаруашылық субъектілерімен хеңеседі, бүл мүлде дүрыс емес.
Біздің республикамызда аз деградацияланған қалалары мен артта қалған аудандарындағы рентабельділігі төмен саладағы шағын бизнеске қолдау көрсету керек, өйткені бұл жедел кәсіпорындар халықты жұмыспен қамтихын әлеуметтік қызмет атқарады.
Сондықтан шағын бизнес мәселесін шешуге жүйелі жақындау ғана, бұл секхордың Қазақстан экономикасында тиісті деңгейге көхерілуіне және республиканың экономикалық өсуіне септігін тигізетін фактор болуына жағдай жасайды. Мұндай жағдайда кез келген кәсіпкер іскер адам бола алады, ал кез келген іскер адам кәсіпкер бола алмайды. Кәсіпкерліктің дамуы осы қызмет аясындағы субъектер болғанда ғана мүмкін. Бүл субъектілер нарықтық қатынастың дамуына ықпал жасайды.
Кәсіпкерлік субъектілердің пайда болуы идиологиялық, саяси және әлеуметтік экономикалық жағдайдың "кәсікерлік жарылыс" жасаушы нақхы қоғамдық жағдайдың болуын білдіреді.
Тиімді деңгейде кәсіпкерлік дамуы осы қызметті іске асыру, хек нақхы қоғамдық жағдай-кәсіпкерлік орха болғанда ғана мүмкін. Кәсіпкерлік орха бүл ең алдымен нарық, қахынасхың нарықхық жүйесі, сонымен қахар кәсіпкердің жеке еркі, яғни өз көзқарасы бойынша өхе хиімді, максимум пайдалы шешім қабылдауға мүмкіндік берехін жеке тәуелсіздігі.
Кәсіпкер белсенділіктің негізгі субектісі болып табылады . Бірақ кәсіпкер нгізгі контрагент ретінде тұтынушымен, сонымен қатар сатыушы да болады . Кәсіпкер әр кезде әр уақытта мемлекетпен байланыста болу керек . Тұтынушы да мемлекетте, жалдамалы жұмысшымен бизнестег серігі сияқты . Кәсіпкерлік белсенділіктің субъектілеріне категориясына жатады.

Мұндай жағдайда кез-келген кәсіпкер іскер адам бола алады , ол кез-келген іскер адам кәсіпкер бола алмайды

Қорытынды

Бұл курстық жүмыста студент ғылыми жетекшімен біріге отырып, басты шешілетін мәселелерді анықтап оларға тиісті жауап іздеп, оларды сараптап, реттеп, жинақтап біраз еңбек жазды. Тақырыпта басты өнеркәсіптегі кәсіпкерлік болғандықтан осы мәселе бойынша: түрлері, мақсаты мен міндеті, Қазақстан экономикасындағы ролі туралы жан-жақты талдау жасалған. Ендігі ретте осы тақырыпқа байланысты қорытынды жасалып отыр. Соңғы жылдары Қазақстанда кәсіпкерлік жоғары қарқынмен дамуда. Кәсіпкерлік-пайда алу мақсатымен өз бетінше, өз атынан мүліктік-материалдық жауапкершілігімен, өзі тәуекелдік етіп атқаратын жеке және заңды тұлғалардың саналы қызметі. Бүгінде Қазақстанда кәсіпкерлік түр-түрге бөлініп дамуда. Қызмет түрі бойынша: өндірістік, коммерциялық, қаржылық, консалтингтік болып, шаруашылық етуші субъектілер көлемі бойынша: шағын, ірі, орта болып, меншік сипатына байланысты: жеке және үжымдық, үйымдастырушылық сипатына қарай: жеке және коллективтік болып бөлінеді. Біздің Қазақстан болашағы кәсіпкерлікте деген тезиспен келуіміз дүрыс болмаған болар еді. Қазақстан болашағы біздерде және көбіне-көп ол біздің өндірісті үйымдастырудың тиімді концепциясын жасауымызбен анықталады. Бірақ еліміздің болашағы кәсіпкерлерге де тәуелді. Сондықтан осы экономикалық қызмет формасымен айналысуды үйғарған кәсіпкерлік функцияларды орындауға әркімнің кәсіпқой біліктілігі керек, ал оған алдағы практикадан жинақталған барлық мәліметтерді тиімді игеру, яғни тек қана білім арқылы жетуге болады.

Пайдаланылған әдебиеттер тізімі

1. ҚазМҰҮ «Кәсіпкерлік – ерекше экономикалық құбылыс» Е.Б. Жатқанбаева Алматы 1994
2. «Экономиканы дамыту – кәсіпкерлер қолында» Ілдебаев Т. Астана ақшамы 2003 1 қараша
3. Кәсіпорын экономикасы Жолдасбаева
4. Президенттің Қазақстан халқына Жолдауы Егемен Қазақстан 2004ж 19 наурыз
5. Назарбаев Н. А. «Қазақстан - 2030» Алматы 2002 г.
6. Под ред. Жатканбаева Е. Б. «Малое предпринимательство» , Алматы 2001 г.
Загрузка...


Уважаемый пользователь! Материал может содержать устаревшие данные, ошибки (устаревшую экономическую статистику, утратившую силу закона, нормативные акты и т.п.). Поэтому перед сдачей рекомендуем самостоятельно проверить содержание работ.
Желаем успехов!



34.0Kb
Категория: Экономика, макроэкономика, микроэкономика | Добавил: Admin
Просмотров: 6028 | Загрузок: 169 | Комментарии: 1 | Рейтинг: 2.0/1

Это может Вас заинтересовать:
Жамбылдың ұстазы еді Майкөт ақын
Саралап, деңгейлеп оқыту технологиясы бойынша оқушыларды кескін картам...
Ар жақта дүмбірлеген Арынғазы...
Ғарифолла Құрманғалиев
Бекболат батыр
Қазанғап күйші
Бунақденелілер
Қазіргі замандағы шертпе дәстүрі
Аймауытов Жүсіпбек
Салауатты өмір салтын қалыптастыру қызметінің құрылымы мен жүйесі
Ғұмар Қараш
Қазақ халық аспаптар оркестрін ұйымдастыру
Ахмет Байтұрсынов және қазақ терминологиясы
Валеология бойынша бағдарламаны енгізу
Франция мемлекеті